Nghệ thuật của kẻ Overthinking

Trong một thời gian dài mình nghĩ overthinking là một căn bệnh phiền toái cần phải dập tắt. Hóa ra không hẳn vậy.

Bên trong xưởng phim của kẻ overthink

Nhiều lý thuyết tâm lý học và triết học chỉ ra rằng overthinking xảy ra khi dòng năng lượng sáng tạo bên trong không tìm được lối thoát vật lý, buộc não bộ phải tự thêu dệt nên những kịch bản cực đoan để giải tỏa áp suất.

Nói cách khác: mình không overthink vì đầu óc có vấn đề, mình overthink vì trí tưởng tượng của mình đang bị bỏ đói.

• Cỗ máy kể chuyện đi lạc hướng: Bản chất tâm trí là một nhà biên kịch. Khi "phần nghệ sĩ" bị đè nén bởi nỗi sợ và tính cầu toàn, nó quay sang lấy chính mình làm nhân vật chính để thêu dệt bi kịch, đi kèm với "Kẻ kiểm duyệt" (The Censor) luôn chê bai mọi ý tưởng thay vì bắt tay vào làm.
• Dòng năng lượng bị nghẽn mạch: Carl Jung gọi đây là sự tắc nghẽn của Libido (năng lượng sống và sáng tạo). Khi tư duy phân kỳ (Divergent Thinking) không được dùng để viết lách, vẽ tranh hay tạo ra thứ gì hữu hình, nó chảy ngược vào vô thức và tự cắn xé nội tâm.
• Bộ mã gen cổ đại và Vọng tưởng: Tổ tiên sống sót nhờ "Thiên kiến tiêu cực" (Caveman Syndrome) để cảnh giác thú dữ. Ngày nay, bộ não nguyên thủy vẫn dùng cơ chế "chiến hay chạy" đó cho một email của sếp. Trong Phật giáo, nó là Papañca (Vọng tưởng) và Uddhacca-Kukkucca (Trạo cử) — cái tâm lăng xăng như con khỉ nhảy nhót để tự gặm nhấm nỗi đau quá khứ.

Cách chung sống hòa hợp và kích hoạt tính nghệ thuật

Sai lầm lớn nhất là cố ép mình "ngừng suy nghĩ" bằng lý trí. Càng chặn, áp suất càng tăng. Hãy chấp nhận overthinking là một siêu năng lực chưa được định hướng và thử vài giải pháp:

• Áp dụng "Tưởng tượng chủ động" (Active Imagination): Thay vì để các hình ảnh vô thức thao túng, hãy chủ động đối thoại với chúng, ghi chép và đưa chúng ra ánh sáng của ý thức.
• Bắt gã "Ghost Writer" làm việc có thù lao: Không để tâm trí viết truyện drama miễn phí để hành hạ mình. Cụ thể hóa suy nghĩ ra thế giới vật lý: viết ra giấy, gõ thành bài post, biến thành sản phẩm hoặc kế hoạch hành động. Khi mắt nhìn thấy chữ nằm ở bên ngoài, não sẽ tự hạ nhiệt.
• Thay đổi góc nhìn: Lần tới khi đầu bắt đầu vẽ kịch bản, hãy mỉm cười tự nhủ: "À, phần nghệ sĩ trong mình lại đang muốn lên kịch bản phim rồi đây. Để xem tập hôm nay viết về cái gì nào!"

Xưởng tâm trí vẫn còn rất nhiều năng lượng để chuyển hóa. Biết đâu, thế giới lại có thêm một tác phẩm nghệ thuật từ chính những suy nghĩ ngổn ngang này.