Tất cả bài viết
Tất cả bài viết
Điều gì thực sự giúp chúng ta đi đường dài? Khi cảm hứng cạn và ý chí mệt mỏi, có lẽ câu trả lời nằm ở cách ta thiết kế hệ thống.
Có một góc nhìn tôi từng được một anh đồng nghiệp chia sẻ. Không hiểu sao, nó ở lại với tôi khá lâu.
Từ đó, gần như mỗi khi bắt đầu một việc mới, gặp một trải nghiệm không như ý hay đứng trước một quyết định khó, tôi lại nhớ đến nó.
Nó khiến tôi nghĩ nhiều hơn về cách mình đang vận hành.
Chúng ta thường được đặt trước hai lựa chọn rất quen thuộc: hãy tìm động lực để bắt đầu, hoặc hãy đủ kỷ luật để không bỏ cuộc.
Một bên nghe rất truyền cảm hứng.
Một bên nghe rất mạnh mẽ.
Nhưng càng trải qua nhiều chuyện, tôi càng thấy cả hai đều có một vấn đề.
Có những ngày tôi rất có động lực.
Một ý tưởng mới xuất hiện. Một mục tiêu mới khiến mình hào hứng. Một video truyền cảm hứng đúng lúc. Một cuộc trò chuyện khiến mình tin rằng lần này mình sẽ thực sự thay đổi.
Và thế là mình bắt đầu.
Lập kế hoạch. Mua dụng cụ. Tạo checklist. Đặt mục tiêu. Có khi còn tưởng tượng luôn phiên bản tốt hơn của mình trong vài tháng tới.
Nhưng rồi vài ngày trôi qua.
Sự hào hứng giảm xuống.
Việc từng rất thú vị bắt đầu trở thành một việc phải làm.
Đây có lẽ là điểm yếu lớn nhất của động lực: nó rất giỏi trong việc giúp chúng ta bắt đầu, nhưng không giỏi trong việc đảm bảo chúng ta sẽ tiếp tục.
Nếu ngày nào cũng cần có cảm hứng mới làm được một việc, thì chẳng khác nào giao quyền quyết định cho cảm xúc của mình.
Hôm nay vui thì làm.
Hôm nay mệt thì nghỉ.
Hôm nay thấy mọi thứ có ý nghĩa thì cố gắng.
Ngày mai thấy chán thì lại trì hoãn.
Động lực không xấu. Thậm chí nó rất cần thiết. Nó giống như một mồi lửa rất tốt để khiến chúng ta bắt đầu một điều gì đó.
Chỉ là tôi không nghĩ nó nên được giao nhiệm vụ làm nhiên liệu cho cả hành trình.
Khi nhận ra động lực không đủ, chúng ta thường tìm đến một thứ khác: kỷ luật.
Không có động lực cũng phải làm.
Mệt cũng phải làm.
Không thích cũng phải làm.
Đã đặt mục tiêu thì không được bỏ cuộc.
Nghe rất mạnh mẽ.
Và trong một khoảng thời gian, nó thực sự hiệu quả.
Kỷ luật giúp chúng ta làm những việc mà cảm xúc không muốn làm. Nó tạo ra sự ổn định khi động lực lên xuống thất thường.
Nhưng tôi bắt đầu nghi ngờ một điều khi nhìn thấy quá nhiều nội dung về “kỷ luật thép”, “không có ngày nghỉ”, “hãy làm ngay cả khi không muốn”.
Nếu lúc nào cũng phải dùng ý chí để ép bản thân tiến lên, liệu đó có thực sự là một hệ thống tốt?
Có những lúc chúng ta không thiếu kỷ luật.
Chúng ta chỉ đang mệt.
Có những lúc việc cần làm không khó, nhưng tất cả những thứ xung quanh nó đều đang tiêu hao năng lượng: thiếu ngủ, quá nhiều việc, môi trường không phù hợp, lịch trình quá dày hoặc đơn giản là mình đã cố quá lâu mà chưa có thời gian phục hồi.
Trong những trường hợp đó, việc tự nói với mình “phải kỷ luật hơn” đôi khi chỉ khiến vấn đề trở nên tệ hơn.
Kỷ luật có thể giúp mình vượt qua một đoạn khó.
Nhưng nếu phải liên tục nghiến răng để vượt qua từng ngày, có lẽ vấn đề không còn nằm ở ý chí nữa.
Tôi bắt đầu nhìn mọi chuyện theo một hướng khác.
Thay vì hỏi:
“Làm sao để tôi có động lực hơn?”
hoặc:
“Làm sao để tôi kỷ luật hơn?”
Tôi thử hỏi:
“Tôi có thể thiết kế mọi thứ như thế nào để việc mình muốn làm trở nên dễ dàng hơn?”
Đây là lúc tôi bắt đầu quan tâm đến hệ thống.
Ví dụ, nếu muốn đọc sách nhiều hơn, có lẽ vấn đề không phải là mỗi sáng phải tự nhắc mình “hôm nay nhất định phải đọc”.
Có thể chỉ cần để cuốn sách ngay bên cạnh giường.
Nếu muốn tập thể dục thường xuyên, có thể chuẩn bị sẵn quần áo từ tối hôm trước thay vì mỗi sáng phải trải qua một cuộc tranh luận với chính mình.
Nếu muốn học một kỹ năng mới, có thể đặt một khoảng thời gian cố định trong ngày thay vì chờ đến lúc “có hứng”.
Những thay đổi này nghe rất nhỏ.
Nhưng chúng làm một việc quan trọng: giảm số lần mình phải dùng ý chí để đưa ra quyết định.
Và tôi nghĩ đây mới là phần thú vị của câu chuyện.
Một hệ thống tốt không bắt bạn trở nên mạnh mẽ hơn mỗi ngày.
Nó làm cho việc bạn muốn làm trở nên dễ bắt đầu hơn, dễ tiếp tục hơn và khó từ bỏ hơn.
Tôi không nghĩ chúng ta cần chọn giữa động lực và kỷ luật.
Cả hai đều có chỗ của mình.
Động lực có thể là thứ khiến bạn bắt đầu.
Kỷ luật giúp bạn tiếp tục khi cảm xúc không còn ở đó.
Nhưng về lâu dài, thứ giữ bạn đi được xa hơn có lẽ là hệ thống.
Tôi thích hình dung nó như thế này:
Động lực là mồi lửa.
Nó giúp bạn bắt đầu.
Kỷ luật là bánh răng.
Nó giúp bạn tiếp tục vận hành trong những lúc cần sự cố gắng có chủ ý.
Còn hệ thống là cách bạn thiết kế cả cỗ máy.
Nó quyết định bạn phải dùng bao nhiêu sức để mọi thứ tiếp tục chạy.
Và một hệ thống tốt không nhất thiết phải phức tạp.
Đôi khi nó chỉ là một lịch làm việc hợp lý.
Một môi trường ít gây xao nhãng.
Một thói quen được đặt đúng chỗ.
Một mục tiêu vừa đủ.
Một cách theo dõi tiến độ khiến mình nhìn thấy mình đang đi đâu.
Hoặc đơn giản là biết lúc nào nên nghỉ trước khi cơ thể buộc mình phải dừng lại.
Tôi bắt đầu nhận ra rằng “việc đúng nên là việc dễ làm nhất” có lẽ là một nguyên tắc đáng để suy nghĩ.
Không phải lúc nào mình cũng có thể kiểm soát bản thân.
Nhưng mình có thể kiểm soát khá nhiều thứ xung quanh bản thân.
Và đôi khi, thay đổi môi trường hiệu quả hơn rất nhiều so với việc cố thay đổi con người.
Có lẽ vì thế mà câu nói của anh đồng nghiệp ngày ấy vẫn xuất hiện trong đầu tôi ở rất nhiều thời điểm.
Không phải vì nó cho tôi một công thức để sống.
Mà vì nó khiến tôi thay đổi cách đặt câu hỏi.
Khi một việc không diễn ra như mong muốn, tôi không còn chỉ nghĩ: “Mình chưa đủ cố gắng.”
Tôi bắt đầu nhìn lại.
Vấn đề nằm ở mình, hay ở cách mình đang làm?
Mình đang thiếu động lực, thiếu kỷ luật, hay hệ thống hiện tại vốn đã không phù hợp?
Mình cần cố thêm một chút, hay cần thay đổi cách tiếp cận?
Và đôi khi, câu trả lời lại rất đơn giản: mình không cần cố hơn. Mình cần thiết kế lại.
Có lẽ đây cũng là lý do tôi không còn quá tin vào những lời khuyên kiểu “hãy luôn kỷ luật” hay “hãy luôn giữ động lực”.
Cuộc sống không vận hành ổn định đến vậy.
Sẽ có những ngày mình rất có động lực.
Sẽ có những ngày mình phải dựa vào kỷ luật.
Và cũng sẽ có những ngày tốt nhất mình có thể làm là nghỉ ngơi, nhìn lại và điều chỉnh hệ thống.
Tôi nghĩ một cách vận hành bền vững không phải là trở thành một con người lúc nào cũng mạnh mẽ.
Mà là xây dựng một cuộc sống trong đó mình không cần phải mạnh mẽ liên tục để có thể tiếp tục đi.
Có lẽ đó mới là điều tôi thực sự nhận được từ câu nói ấy.
Không phải “hãy cố gắng hơn”.
Mà là:
Nếu một việc luôn cần đến rất nhiều ý chí mới làm được, có lẽ đã đến lúc nhìn lại cách mình đang thiết kế nó.
Mục lục
Bạn thấy hành trình này thế nào?
Cùng chủ đề